دوره 32، شماره 3 - ( پاییز 1404 )
جلد 32 شماره 3 صفحات 222-209 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Research code: A-10-3573-1
Ethics code: IR.BUMS.REC.1401.367
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Katebi M S, Moudi A, Rezaiy A, Daliri M. Post-Traumatic Stress Disorder following spontaneous abortion: Prevalence and associated factors in women of South Khorasan Province, Iran. Journal of Translational Medical Research. 2025; 32 (3) :209-222
URL: http://journal.bums.ac.ir/article-1-3549-fa.html
URL: http://journal.bums.ac.ir/article-1-3549-fa.html
کاتبی مریم سادات، مودی آسیه، رضایی امیرحسین، دلیری معصومه. بررسی شیوع اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در زنان بهدنبال سقط خودبهخودی و عوامل مؤثر برآن در خراسان جنوبی. تحقیقات پزشکی ترجمانی. 1404; 32 (3) :209-222
مریم سادات کاتبی1 
، آسیه مودی1 ، امیرحسین رضایی2 ، معصومه دلیری*3
، آسیه مودی1 ، امیرحسین رضایی2 ، معصومه دلیری*3
1- گروه مامایی، دانشکده علوم پزشکی قاین، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرجند، ایران
2- گروه پرستاری، دانشکده علوم پزشکی قاین، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرجند، ایران
3- گروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران ،daliri96@yahoo.com
2- گروه پرستاری، دانشکده علوم پزشکی قاین، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرجند، ایران
3- گروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران ،
متن کامل [PDF 697 kb]
(173 دریافت)
| چکیده (HTML) (517 مشاهده)
جدول 1- مقایسه میانگین نمرهPTSD بر اساس متغیّرهای مورد مطالعه در مادران دارای سابقه سقط خودبه خودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
جدول 3- نتایج رگرسیون ساده عوامل خطر مرتبط با PTSD در مادران دارای سابقه سقط خودبهخودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
بحث
مطالعه حاضر با هدف بررسی شیوع PTSD و عوامل مرتبط با آن در زنان دارای سابقه سقط خود به خودی در استان خراسان جنوبی (بیرجند و قاین) انجام شد. بر اساس نتایج مطالعه حاضر در ابتدای مطالعه، شیوع PTSD در زنان دارای سابقه سقط خودبهخودی 3/31درصد بود که طی چهار ماه به 4درصد کاهش یافت؛ کاهشی که از نظر آماری معنادار گزارش شد که میتواند بیانگر بهبود قابل توجه علائم در طول زمان باشد. این یافته با مطالعه Biggs و همکاران که در بدو مطالعه 39 درصد بیان کردند همخوانی داشت (22). همچنین نتایج مطالعه قضایی و همکاران نشان داد نشانگان PTSD پس از زایمان در گروه زنان دارای سقط خودبه خودی بهطور معنیداری بیشتر از زنان دارای زایمان طبیعی و سزارین بود (4) که یافتههای مطالعه ما را تأیید میکرد. در شیراز، مطالعهای گزارش کرد که شدت علائم استرس پس از سانحه در زنان با سقط خودبهخودی در مقایسه با یک ماه پس از زایمان تغییر معناداری ندارد (23) که این یافته با نتایج مطالعه ما همخوانی نداشت؛ البته تفاوت نتایج این مطالعه را میتوان به دلیل تفاوت در دوره فالوآپ توجیه کرد. در مطالعهای که توسط Wallin Lundell و همکاران بر روی سقط جنین القایی انجام شد، شیوع اختلال استرس پس از سانحه بلافاصله پس از سقط جنین، 3 ماه پس از سقط جنین و 6 ماه پس از سقط جنین به ترتیب 2/7 درصد، 9/2 درصد و 2/3 درصد بود که در مقایسه با مطالعه ما شیوع پایینتری را گزارش کرد (14) البته میتوان این تفاوت را به دلیل تفاوت در نوع سقط مورد بررسی و تفاوت در جامعه مورد مطالعه بیان کرد. در واقع بارداری و زایمان، به عنوان دورههایی با هیجان بالا، بر سلامت روان مادران تأثیر میگذارد، بنابراین وجود مشکلی که منجر به از دست دادن بارداری شود، میتواند واکنشهای منفی را برای او به دنبال داشته باشد. شدت این واکنش در مطالعه ما بیشتر بود. همچنین ممکن است تفاوت فرهنگی در واکنش زنان ایرانی به زایمان در مقایسه با زنان کشورهای غربی وجود داشته باشد. علاوه بر این، استرسهای پس از سقط جنین با گذشت زمان در این دو مطالعه اندکی کاهش یافته است؛ این با نتایج مطالعه حاضر همسو نبود. این ممکن است به این دلیل باشد که خاطرات ناخوشایند سقط جنین نیاز به مدت زمان طولانیتری برای فراموش شدن دارند (23, 24).
بر اساس نتایج مطالعه ما، چهار بُعد اصلی PTSD پس از دوره چهارماهه پیگیری کاهش معناداری نشان دادند. این یافته با نتایج مطالعه Khan و Saadat از این جهت همخوان است که آنها نیز وجود همین ابعاد اختلال را در زنان با تجربه سقط گزارش کردهاند، هرچند در آن مطالعات به روند کاهش علائم در گذر زمان اشاره نشده است. دلیل احتمالی چنین رفتاری این است که تجربه سقط جنین به عنوان یک سانحه زمانی درک میشود که رابطه با کودک متولد نشده ایجاد شده باشد. علائم افزایش برانگیختگی در زنانی که اخیراً سقط جنین داشتهاند بسیار رایج است، در پاسخ به این رویداد، بسیاری از زنان واکنشهای منفی متعددی مانند غم، خشم، ناامیدی، گریه (سوگواری) و گناه را تجربه میکنند (25).
نتایج مطالعه حاضر بین سن مادر و نمره PTSD در بدو ورود به مطالعه و بعد از دوره 4 ماهه پیگیری ارتباط آماری معنیداری را نشان داد، بهطوری که مادرانی با سن بالاتر دارای نمره PTSD پایینتر بودند این نتیجه با یافتههای یک مرور نظاممند در سال 2024 نیز همراستاست؛ در آن مرور گزارش شده بود که سن پایینتر مادر میتواند با احتمال بیشتر بروز علائم استرس پس از سانحه پس از سقط مرتبط باشد (26)، همچنین با نتایج مطالعه Daugirdaitė و همکاران نیز که سن پایین مادر را در ایجاد نمره بالای PTSD مؤثر دانستند نتایج ما را تأیید میکرد (27). اما نتایج مطالعه Mufel و همکاران نشان داد سن ارتباط مثبتی با PTSD دارد همخوانی نداشت (27). در توجیه یافتههای مطالعه ما میتوان گفت افزایش سن معمولاً با افزایش بلوغ هیجانی، تجارب زندگی و ارتقاء مهارتهای مقابلهای همراه است. مادران با سن بالاتر ممکن است با چالشهای زندگی، از جمله تجربههای مشابه قبلی، سازگاری بیشتری پیدا کرده و توانایی بهتری در کنترل احساسات و مقابله با رویدادهای آسیبزا داشته باشند. این مسئله میتواند شدت پاسخهای روانی آنها به استرس را تحت تأثیر قرار دهد. در مقابل، مادران جوانتر معمولاً در مرحلهای از زندگی قرار دارند که هنوز مهارتهای مقابلهایشان در حال شکلگیری است و ممکن است در برابر فشارهای روانی آسیبپذیرتر باشند.
در پژوهش حاضر، بین داشتن سابقۀ سقط قبلی و شدت بروز علائم اختلال استرس پس از سانحه4 ماه پس از ورود به مطالعه ارتباط معناداری یافت شد که این یافته با نتایج مطالعه باقرزادی و همکاران همخوانی داشت (26). مطالعۀ Turton و همکاران نیز گزارش کرد که حتی یک سال پس از تولد نوزاد سالم، زنانی که در بارداری قبلی سقط را تجربه کرده بودند همچنان بین ۴ تا ۶ درصد علائم PTSD داشتند (28). همچنین بیان شده است که ممکن است گاهی اوقات، علائم اختلال استرس پس از سانحه در دوران بارداری بعدی ظاهر میشود و 4درصد از زنان به اختلال استرس پس ازسانحه مزمن مبتلامیشوند (3). در تبیین این نتایج میتوان گفت در صورت داشتن سابقه سقط خودبه خودی، یکی از نگرانیهای اساسی مادران باردار، داشتن زایمان ناموفق و یا تولد فرزند مرده است که باعث میشود مادران فکر کنند نمیتوانند از پس زایمانهای بعدی برآیند و همین مساله برای مادران به عنوان یک سانحه تلقی شده و فرد را مستعد PTSD میکند (29).
در پژوهش حاضر با وجود اینکه بروز علائم در مادرانی که فرزندان کمتری داشتد، شدت بیشتری داشت و با افزایش تعداد فرزند زنده نمره شدت بروز علائم اختلال استرس پس از سانحه در بدو ورود به مطالعه و 4 ماه پس از ورود به پژوهش کاهش نشان داد، اما در نهایت این ارتباط از نظر آماری معنیدار نشان داده نشد؛ این یافته با نتایج مطالعه علی پناهپور و همکارانش با بررسی ارتباط سقط جنین و PTSD همخوانی دارد (23). همچنین نتایج مطالعه Shakeel و همکاران نشان داد زنانی که قبل از سقط جنین فرزندی نداشتند، نگرانی بالینی از نظر اختلال استرس پس از سانحه داشتند و با افزایش تعداد فرزندان از سطح استرس مادران کاسته میشود (30) علت تفاوت در معنیداری نتایج در مطالعه ما در مقایسه با این مطالعات میتواند به دلیل تفاوت در حجم نمونه باشد.
در پژوهش حاضر علیرغم اینکه در مادرانی که حمایت اجتماعی بالاتری داشتند، وضعیت اقتصادی خوبی داشتند و بیان کردند که استرس دارند نمرات PTSD بالاتری داشتند، اما این متغیرها در مدلسازی نهایی معنیدار شناخته نشد. که این یافتهها با نتایج مطالعه باقرزادی و همکاران همخوانی نداشت (26). احتمالاً تفاوت در نتایج میتواند به این دلیل باشد که وضعیت حمایت اجتماعی و وضعیت اقتصادی به صورت خوداظهاری تکمیل شده است و تفاوتهای فرهنگی جوامع در درک از شرایط منجر به نتیجه متفاوت شده است. همچنین در مطالعه ما بین سطح تحصیلات مادر، شغل همسر، مصرف الکل، سابقه اعتیاد به مواد مخدر، کورتاژ به دنبال سقط و نوع سقط با شدت بروز اختلال استرس پس از سانحه ارتباط معناداری وجود نداشت که این یافته با نتایج مطالعه باقرزادی و Daugirdaitė همخوانی نداشت (26, 27)که این تفاوت میتواند به دلیل تفاوت در نوع مطالعات، وضعیت روحی مادر و همچنین شرایط فرهنگی اجتماعی جوامع مورد مطالعه باشد.
نتیجهگیری
این نتایج نشان داد که شیوع قابل ملاحظهای از اختلال استرس پس از سانحه در زنان به دنبال سقط خودبهخودی وجود دارد که با گذشت زمان از شیوع و شدت آن کاسته میشود که ممکن است به دلیل عدم تجربۀ قبلی سقط و یا سن پایین مادر باشد. با توجه به نقش احتمالی سن و سابقه سقط در شدت علائم، ضرورت غربالگری روانشناختی در ماههای نخست پس از سقط و ارائه حمایتهای روانی، بهویژه برای زنان جوان و بدون تجربه قبلی سقط توصیه میشود. از طرفی شناسایی عوامل مرتبط با سقط خودبهخودی میتواند در برنامهریزی مداخلات پیشگیرانه و بهبود سلامت باروری زنان نقش مؤثری داشته باشد. با توجه به اهمیت حمایت از فرزندآوری سالم و ضرورت اجرای سیاستهای افزایش جمعیت در کشور، توجه به این عوامل از دیدگاه بهداشت باروری اهمیت ویژهای دارد. نتایج حاصل میتواند در جهت طراحی برنامههای غربالگری، مراقبتهای دوران بارداری و آموزشهای هدفمند برای زنان در معرض خطر مورد استفاده قرار گیرد. در مجموع، بهکارگیری یافتههای این پژوهش میتواند گامی در جهت کاهش سقطهای قابل پیشگیری و ارتقای سلامت مادر و جنین باشد.
محدودیتها
از آنجا که مطالعه حاضر تنها در دو شهرستان از یک استان انجام شده است، نتایج آن ممکن است بهطور کامل قابل تعمیم به سایر مناطق با ویژگیهای جمعیتی، فرهنگی و زیستمحیطی متفاوت نباشد. همچنین، بخشی از اطلاعات مرتبط با عوامل خطر احتمالی سقط خودبهخودی بر اساس گزارش شرکتکنندگان گردآوری شده است که میتواند تحت تأثیر خطای یادآوری یا تمایل پاسخدهندگان به ارائه پاسخهای اجتماعیپسند قرار گیرد. از آنجا که در این مطالعه پرسشنامه GHQ-28 به عنوان معیار ورود استفاده شد، شرکتکنندگانی که نمره آنان بیانگر اختلال در سلامت روان بود از مطالعه حذف شدند. این امر ممکن است منجر به برآورد کمتر از میزان واقعی شیوع اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در جمعیت مورد بررسی شده باشد. در نهایت، بهدلیل محدودیتهای زمانی و ابزاری، بررسی عمیقتر عوامل روانی–اجتماعی مرتبط باسقط خودبهخودی دراین پژوهش امکانپذیرنبود.
تقدیر و تشکّر
مقاله حاصل طرح تحقیقاتی تحت عنوان "بررسی ارتباط بین سقط خودبه خودی و شیوع اختلال استرس پس از سانحه در زنان به دنبال سقط خودبه خودی در شهرستان های بیرجند و قاین" در سال 1402 و با کد IR.BUMS.REC.1401.367 میباشد که با حمایت دانشگاه علوم پزشکی بیرجند انجام شده است. نویسندگان مراتب تقدیر و تشکر خود را از همه افرادی که در انجام این پژوهش کمک کردند، به ویژه همکاران محترم بیمارستانهای بوعلی، ولیعصر (عج)، شهداء، مراکز بهداشتی، درمانگاههای زنان شهرهای بیرجند و قاین و واحد توسعه تحقیقات بالینی بیمارستان ولیعصر (عج)، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند جهت پشتیبانی و همکاری در طول دوره مطالعه اعلام می دارند و برای همکاریهای ارزشمندشان صمیمانه تشکر میکنیم.
ملاحظات اخلاقی
این مطالعه با رعایت اصول اخلاقی مندرج در بیانیه هلسینکی و پس از دریافت تأییدیه کمیته اخلاق پژوهشهای دانشگاه علوم پزشکی بیرجند IR.BUMS.REC.1401.367 انجام شده است.
حمایت مالی
این پژوهش با حمایت مالی معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند انجام شده است.
مشارکت نویسندگان
تمامی نویسندگان در مراحل مختلف ایدهپردازی، جمعآوری و تحلیل دادهها، نگارش و ویرایش مقاله همکاری لازم را برعهده داشتهاند.
تضاد منافع
نویسندگان اظهار میکنند که هیچ تضاد منافع مالی یا شخصی در ارتباط با این مطالعه وجود ندارد.
متن کامل: (46 مشاهده)
مقدمه
سقط خودبهخودی از دست دادن بارداری بدون مداخله خارجی قبل از هفته 20 بارداری است که تا 20 درصد از بارداریهای شناخته شده را تحت تأثیر قرار میدهد. سقط خودبهخودی را میتوان به تهدید به سقط، سقط اجتنابناپذیر، سقط ناقص، سقط فراموششده، سقط کامل و سقط مکرر خودبهخودی تقسیم کرد (1). براساس آمار، حدود 10 تا 25 درصد از بارداریها در جهان، براثر سقطهای خودبهخودی خاتمه مییابند (2). از دست دادن جنین قبل از تولد به عنوان یک بحران روحی برای زنان تلقی میشود، به گونهای که 57 درصد از زنان، از دست دادن جنین خویش را قبل از تولد بهعنوان یک رویداد بالقوۀ آسیبزا توصیف کردند (3). همچنین حدود 50 درصد از زنان بعد از سقط جنین از دامنهای از مشکلات سلامت روان مانند افسردگی، اضطراب و اختلال استرس پس از سانحه(PTSD)[1] بعد از سقط رنج میبرند که میتواند تا یک سال تدوام داشته باشد (4).
PTSD یک اختلال سلامت روان مزمن و اغلب ناتوانکننده است که ممکن است پس از یک رویداد آسیبزای زندگی، مانند جنگ، بلایای طبیعی، تجاوز جنسی، یا از دست دادن غیرمنتظرۀ یک عزیز ایجاد شود (5). علائم PTSD بهطور کلی به چهار گروه شامل خاطرات سرزده از رویداد آسیبزا، اجتناب از برخی اماکن و اشخاص، تغییرات خلقی منفی و تغییر در واکنشهای فیزیکی و عاطفی تقسیم میشود (6) در زنان همچنین اختلال استرس پس از سانحه را میتوان بهعنوان یک اختلال اضطرابی ناشی از سقط دانست که رنج توأم با آن، بهدنبال از دست دادن جنین، رویدادی نسبتاً شایع بوده که میزان شیوع آن در سراسر جهان بالاست؛ بارداریهایی که بهدنبال از دست دادن جنین رخ میدهند؛ اغلب با اختلالات سلامت روان همراه هستند که معمولاً درمان یا حتی شناسایی نمیشوند (3).
مطالعات نشان دادند که یکسوم از زنان در فاصله یک ماه پس از سقط و 18درصد آنان در 9ماه پس از سقط علائم PTSD را داشتند و این مقدار در زنانی که سقط خودبهخودی داشتند، کمتر بود و باتوجه به اینکه یک ماه پس از سقط جنین، زنان هنوز در اغلب موارد استرس متوسطی دارند، مراقبتهای بعدی و مشاورۀ مناسب برای این زنان ضروری است (7). پژوهشی بر روی 254 زن طی دو تا پنج سال پس از سقط نشان داد 3/17درصد از زنان تحت پژوهش دارای نمرات پاتولوژیک اختلال استرس پس از سانحه بودند (8). انگ و عدم حمایت اجتماعی، سابقۀ مشکلات سلامت روان، ویژگیهای شخصیتی، ازجمله عزت نفس پایین، ویژگیهای فیزیولوژیک بارداری و عوامل فردی و محیطی از جمله عوامل دخیل در شکلگیری و تشدید علائم استرس پس از سقط در مادران است (9). فراوانیPTSD و استفاده از داروهای ضد افسردگی نیز میتواند نشاندهندۀ این باشد که سقط جنین میتواند بهطور مستقیم بر سلامت روان زنان تأثیر بگذارد. مطالعه Steinberg نشان داد، مصرف داروهای ضدافسردگی در زنان بعد از اولین سقط جنین بیشتر از زنانی است که آن را تجربه نکردهاند (10). از سویی، مشکلات سلامت روان ممکن است بهنوبۀ خود، زنان را به سقط جنین سوق دهد. بنابراین، میان این دو عامل ارتباط تنگاتنگی وجود دارد؛ بهگونهای که شیوع PTSD ناشی از سقط جنین، شرایط را برای بروز سقط بعدی هموار میسازد (11). علاوه بر این دادههای جدید گزارش میدهند که 30درصد از زنانی که تجربۀ سقط جنین داشتهاند، پس از آن، دچار پریشانی روانی منفی و مداوم میشوند. سوء مصرف مواد مخدر، اختلالات اضطرابی، اقدام به خودکشی، احساس گناه، پشیمانی، کابوس، کاهش عزت نفس و نگرانی در مورد عدم امکان باردار شدن از شایعترین پیامدهای روانی سقط جنین بوده که تماماً در PTSD خلاصه میشود (12).
بنابراین غربالگری زنان قبل از بارداری و بعد از سقط، اهمیت ویژهای در پیشگیری، تشخیص و درمان زودهنگام عارضه دارد و ارائه مراقبتهای روانشناسی میتواند در تخفیف علائم آنها نظیر کابوس و بازگشت به گذشته، تحریکپذیری و برانگیختگی شدید مؤثر واقع شود(13). در همین راستا تعیین شیوعPTSD و شناسایی عوامل فردی و موقعیتی مرتبط با شیوع آن، شناسایی، تعیین و تأیید منطقهای شیوع و بروز میتواند حمایتهای روانشناختی را فراهم آورده و گامهای بعدی را در جهت پیشگیری و درمان هموار سازد. از این رو مطالعه پیشرو با هدف تعیین شیوع PTSD و بررسی ارتباط آن با عوامل فردی و موقعیتی در زنان 15 تا 49 ساله و در استان خراسان جنوبی (شهرهای بیرجند و قائن) انجام شد تا راهبردهای بهبود خدمات سلامت روان و سیاستگذاری را روشنتر سازد. این دیدگاهها میتواند به تخصیص بهینه منابع سلامت روان و طراحی استراتژیهای پیشگیری و حمایت از PTSD در جمعیت پس از سقط کمک کند.
روش تحقیق
مطالعۀ پیشرو یک مطالعۀ توصیفی-تحلیلی و طولی است که بر روی150 نفر از زنان در سن باروری (49-15 سال) با استفاده از روش نمونهگیری در دسترس در شهرستانهای بیرجند و قائن که سابقۀ سقط خودبهخودی طی یک ماه گذشته از زمان شروع طرح تحقیقاتی را داشتهاند؛ انجام شد. حجم نمونه بر اساس پژوهش مشابهی که توسط Wallin در سال 2017 (14) انجام شده بود و با در نظر گرفتن خطای نوع اول 05/0، (08/0d=، 65/0P=)، با احتساب 10 درصد ریزش محاسبه شد.
معیار ورود به این مطالعه، شامل تمام زنانی بودند که برمبنای تعاریف نظری و عملی سقط و مستندات بیمارستانی دارای سابقۀ سقط خودبهخودی قبل از هفتۀ 20 بارداری در بازۀ سنی و فاصلۀ زمانی مذکور از زمان سقط بودهاند. معیارهای خروج نیز، سقطهای القایی (جنایی یا درمانی)، سقطهای عادتی و سابقۀ ابتلا به هرگونه بیماری روان یا مصرف داروی مؤثر بر سلامت روان افراد مورد پژوهش در بازۀ زمانی انجام مطالعه درنظر گرفته شد.
بهمنظور جمعآوری اطلاعات، پس از دریافت کد اخلاق از دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، به بیمارستانهای بوعلی و ولیعصر بیرجند و شهداء قاین و مراکز بهداشتی و درمانگاههای زنان هر دو شهر مراجعه شد و مستندات و پروندههای پزشکی گروه هدف که حداکثر در طی یک ماه گذشته از زمان شروع طرح بهدلیل سقط بستری شده بودند با استفاده از سیستم اطلاعات بیمارستانی (HIS[2]) و مدیریت اطلاعات سلامت (HIM[3])؛ از 1/4/1401 تا 4/11/1402 مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه افراد مورد پژوهش پس از امضای فرم رضایت آگاهانه، ابتدا بهمنظور ارزیابی از نظر معیارهای ورود و خروج، فرم انتخاب واحد پژوهش و سپس بهمنظور بررسی و تأیید سلامت روان (بهعنوان دومین معیار ورود به پژوهش) پرسشنامۀ سلامت روانِ 28-GHQ را تکمیل کردند. در نهایت پس از مشخص شدن آزمودنیهای نهایی، فرم اطلاعات دموگرافیک (سن، سطح تحصیلات، شغل، وضعیت اقتصادی، شغل و تحصیلات همسر) و پرسشنامۀ PTSD توسط واحدهای پژوهش تکمیل گردید. لازم به ذکر است آزمودنیهای نهایی، یک بار در بدو ورود به مطالعه و بار دیگر، 4ماه بعد، بهمنظور تکمیل فرمهای مذکور فراخوانده شدند و افرادی که در فاصلۀ زمانی 4ماهه، در معرض معیارهای خروج قرار گرفتند، از مطالعه حذف شدند و شدت و تغییر علائم در هر فرد با گذشت زمان در وی مقایسه و بررسی شد.
فهرست اختلال استرس پس از سانحه (PCL3) یک مقیاس خودگزارشدهی براساس معیارهای تشخیصی 5-DSM برای مرکز ملی اختلال استرس پس از سانحه ایالات متحده در سال 2013 تهیه شده است و شامل ۲۰ ماده و 4 خردهمقیاس بوده که ۵ ماده آن مربوطبه علائم و نشانههای تجربۀ مجدد سانحه ، ۲ ماده مربوط به اجتناب از محرکهای مرتبط با سانحه، ۷ ماده مربوط به تغییرات منفی در شناختها و خلق مرتبط با رویداد و ۶ ماده نیز مربوط به برانگیختگی و واکنشپذیری در ارتباط با سانحه است.
جمع نمرات از محدودۀ نمره صفر تا ۸۰ است که از طریق جمع نمرات عبارات ۲۰گانه براساس مقیاس لیکرت (هرگز=0، کمی=1، متوسط=۲، زیاد=۳ و خیلی زیاد=۴) بهدست میآید. نقطۀ برش در این پرسشنامه، 38 است که دارای حساسیت (78/0) و ویژگی بالا (98/0) است (15, 16) بهمنظور برآورد اعتبار بازآزمایی مقیاس نیز ۳۰ نفر از افراد گروه نمونه، مجدداً پس از سه هفته مورد آزمون قرار گرفتند. ضرایب اعتبار آلفای کرونباخ و بازآزمایی فهرست در کل مقیاس و ابعاد آن نیز بالاتر از 7/0 و رضایتبخش بود (17). همچنین روایی و پایایی این پرسشنامه طی پژوهشی توسط حمیرا ورقانی تأیید شده است (18).
با توجه به اینکه داشتن سلامت روان بهعنوان معیار ورود به مطالعه میباشد از پرسشنامۀ سلامت عمومی روان (GHQ[4]-28) که اولـینبـار توسـط Goldberg در سال 1972 تنظیم گردید(19)، استفاده شد و افرادی در مطالعه وارد شدند که نمره 24 یا کمتر را از پرسشنامه کسب کرده بودند. پرسشــنامۀ اصــلی دارای ۶۰ ســؤال اســت، امــا فـرمهــای کوتاه شــدۀ ۳۰ســؤالی، ۲۸ســؤالی و ۱۲ســؤالی آن در مطالعات مختلف استفاده شده است. در این پژوهش، فرم 28سؤالی آن ارائه گردیده است که سؤالات آن دربرگیرنده چهار خردهمقیاس میباشد که هریک از آنها خود شامل 7 سؤال میباشند. سؤالات 7-1 مربوطبه مقیاس علائم جسمانی و وضعیت سلامت عمومی، سؤالات 14-8 مربوطبه مقیاس اضطراب، سؤالات 21-15 مربوطبه مقیاس اختلال عملکرد اجتماعی و سؤالات 28-22 نیز مربوطبه مقیاس افسردگی میباشند. تمام گویههای پرسشنامۀ سلامت عمومی، دارای ۴ گزینه است که بر معیار امتیازدهی لیکرت صفر تا 3، حداقل امتیاز هر خردهمقیاس برابر صفر، حداکثر میزان آن 21 و حداکثر امتیاز آزمودنی 84 خواهد بود. بدیهی است هرچه نمرۀ کلی بالاتر از نقطۀ برش (برابر با 24 و بالاتر از آن) باشد، نشاندهندۀ وضعیت وخیم سلامت عمومی فرد و هرچه نمرۀ کلی پایینتر و زیر نقطۀ برش باشد، نشان از وضعیت سالم اوست؛ بهگونهای که نمرات ۱۴ تا ۲۱ در هر خردهمقیاس وخامت وضع آزمودنی را در آن عامل نشان میدهد.
نمرۀ کلی ٢۴ و بالاتر نشانگر عدم سلامت عمومی و نمره پایین تر از ٢۴ بیانگر سلامت روانی میباشد. Goldberg و Williams در ۱۹۸۸، پایایی به روش دو نیمه کردن با ضریب همبستگی ۹۵/۰ گزارش کردند(20). تقوی، پایایی پرسشنامۀ سلامت عمومی را براساس سـه روش بازآزمایی، دو نیمه کردن و آلفای کرونبـاخ مـورد بررسـی قرار داد که بهترتیب، ضرایب پایـایی ۹۳/0، ۷/۰ و ۹/۰ را بهدسـت آورد(21). همچنـین در ایـن پـژوهش، بـرای مطالعۀ روایی پرسشنامۀ سلامت روانی از روشهای روایی همزمان و تحلیل عامل استفاده شده است (19).
پس از گردآوری و بازبینی دادههای جمعیتشناختی، کیفی و کمی پرسشنامهها، دادهها کدگذاری و وارد رایانه شد. بعد از کسب اطمینان از صحت ورود اطلاعات، تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار آماری STATA نسخه 17 صورت گرفت. در ابتدا نرمال بودن توزیع متغیرهای کمی با استفاده از آزمون کولموگروف–اسمیرنوف بررسی شد. بر اساس نتایج بهدستآمده از این آزمون، از آزمونهای تی مستقل، من–ویتنی و تحلیل واریانس یکطرفه برای مقایسه دادهها در دو بازه زمانی با فاصله چهار ماهه در گروه هدف استفاده شد. همچنین، برای بررسی تغییرات نمرات اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در گروه مورد پژوهش، از آزمون ویلکاکسون بهره گرفته شد. در نهایت، مدلسازی رگرسیون خطی به منظور تحلیل روابط میان متغیرها به کار گرفته شد.
یافتهها
در پژوهش حاضر در مجموع 150 زن دارای سقط خود به خودی وارد شدند، میانگین سنی شرکتکنندگان 07/5±29سال بود. اکثر شرکتکنندگان دارای سطح تحصیلات دیپلم (3/45 درصد) و خانهدار (0/74 درصد) بودند. میانگین نمره سلامت روان در شروع این مطالعه27/3±24/19 بود. شیوع PTSD در بدو ورود به مطالعه (8/38-38/23)3/31 درصد با میانگین و انحراف معیار نمره 88/24±14/28 و 4 ماه بعدازشروع مطالعه (2/7-8/0) 4 درصد با میانگین و انحراف معیار نمره 05/10±34/14 بود. (تمامی شرکتکنندگان در فراخوان دوم شرکت داشتند).
دراین مطالعه بین سن و نمرهPTSD در بدو ورود به مطالعه و همچنین 4 ماه بعد از شروع مطالعه همبستگی ضعیف، منفی و معنیداری وجود داشت (202/0-=r، 013/0>P و 212/0-=r، 009/0>P). مادرانی که دارای فرزند زنده دیگر بودند دارای نمره PTSD کمتری بودند؛ اما این ارتباط در بدو ورود به مطالعه از نظر آماری معنیدار نبود (092/0P=) اما 4 ماه بعد از شروع مطالعه معنیدار نشان داده شد (046/0P=). مادرانی که دارای سابقه سقط قبلی نبودند 4 ماه بعد از شروع مطالعه نمره PTSD بالاتری از سایرین داشتند (025/0P=). ارتباط آماری معنیداری بین سایر متغیرهای مطالعه (سطح تحصیلات، شغل، تحصیلات همسر، کورتاژ به دنبال سقط، نوع سقط و ...) با PTSD مشاهده نشد (05/0P>) (جدول 1 و 2).
در جدول 2 میانگین نمرات PTSD به تفکیک ابعاد مختلف آن گزارش شده است، بر اساس این نتایج میانگین نمرات PTSD در همه ابعاد آن 4 ماه بعد از شروع سانحه کمتر از نمره آن در شروع مطالعه بود و این تفاوت از نظر آماری معنیدار نشان داده شد. (جدول 2)
سقط خودبهخودی از دست دادن بارداری بدون مداخله خارجی قبل از هفته 20 بارداری است که تا 20 درصد از بارداریهای شناخته شده را تحت تأثیر قرار میدهد. سقط خودبهخودی را میتوان به تهدید به سقط، سقط اجتنابناپذیر، سقط ناقص، سقط فراموششده، سقط کامل و سقط مکرر خودبهخودی تقسیم کرد (1). براساس آمار، حدود 10 تا 25 درصد از بارداریها در جهان، براثر سقطهای خودبهخودی خاتمه مییابند (2). از دست دادن جنین قبل از تولد به عنوان یک بحران روحی برای زنان تلقی میشود، به گونهای که 57 درصد از زنان، از دست دادن جنین خویش را قبل از تولد بهعنوان یک رویداد بالقوۀ آسیبزا توصیف کردند (3). همچنین حدود 50 درصد از زنان بعد از سقط جنین از دامنهای از مشکلات سلامت روان مانند افسردگی، اضطراب و اختلال استرس پس از سانحه(PTSD)[1] بعد از سقط رنج میبرند که میتواند تا یک سال تدوام داشته باشد (4).
PTSD یک اختلال سلامت روان مزمن و اغلب ناتوانکننده است که ممکن است پس از یک رویداد آسیبزای زندگی، مانند جنگ، بلایای طبیعی، تجاوز جنسی، یا از دست دادن غیرمنتظرۀ یک عزیز ایجاد شود (5). علائم PTSD بهطور کلی به چهار گروه شامل خاطرات سرزده از رویداد آسیبزا، اجتناب از برخی اماکن و اشخاص، تغییرات خلقی منفی و تغییر در واکنشهای فیزیکی و عاطفی تقسیم میشود (6) در زنان همچنین اختلال استرس پس از سانحه را میتوان بهعنوان یک اختلال اضطرابی ناشی از سقط دانست که رنج توأم با آن، بهدنبال از دست دادن جنین، رویدادی نسبتاً شایع بوده که میزان شیوع آن در سراسر جهان بالاست؛ بارداریهایی که بهدنبال از دست دادن جنین رخ میدهند؛ اغلب با اختلالات سلامت روان همراه هستند که معمولاً درمان یا حتی شناسایی نمیشوند (3).
مطالعات نشان دادند که یکسوم از زنان در فاصله یک ماه پس از سقط و 18درصد آنان در 9ماه پس از سقط علائم PTSD را داشتند و این مقدار در زنانی که سقط خودبهخودی داشتند، کمتر بود و باتوجه به اینکه یک ماه پس از سقط جنین، زنان هنوز در اغلب موارد استرس متوسطی دارند، مراقبتهای بعدی و مشاورۀ مناسب برای این زنان ضروری است (7). پژوهشی بر روی 254 زن طی دو تا پنج سال پس از سقط نشان داد 3/17درصد از زنان تحت پژوهش دارای نمرات پاتولوژیک اختلال استرس پس از سانحه بودند (8). انگ و عدم حمایت اجتماعی، سابقۀ مشکلات سلامت روان، ویژگیهای شخصیتی، ازجمله عزت نفس پایین، ویژگیهای فیزیولوژیک بارداری و عوامل فردی و محیطی از جمله عوامل دخیل در شکلگیری و تشدید علائم استرس پس از سقط در مادران است (9). فراوانیPTSD و استفاده از داروهای ضد افسردگی نیز میتواند نشاندهندۀ این باشد که سقط جنین میتواند بهطور مستقیم بر سلامت روان زنان تأثیر بگذارد. مطالعه Steinberg نشان داد، مصرف داروهای ضدافسردگی در زنان بعد از اولین سقط جنین بیشتر از زنانی است که آن را تجربه نکردهاند (10). از سویی، مشکلات سلامت روان ممکن است بهنوبۀ خود، زنان را به سقط جنین سوق دهد. بنابراین، میان این دو عامل ارتباط تنگاتنگی وجود دارد؛ بهگونهای که شیوع PTSD ناشی از سقط جنین، شرایط را برای بروز سقط بعدی هموار میسازد (11). علاوه بر این دادههای جدید گزارش میدهند که 30درصد از زنانی که تجربۀ سقط جنین داشتهاند، پس از آن، دچار پریشانی روانی منفی و مداوم میشوند. سوء مصرف مواد مخدر، اختلالات اضطرابی، اقدام به خودکشی، احساس گناه، پشیمانی، کابوس، کاهش عزت نفس و نگرانی در مورد عدم امکان باردار شدن از شایعترین پیامدهای روانی سقط جنین بوده که تماماً در PTSD خلاصه میشود (12).
بنابراین غربالگری زنان قبل از بارداری و بعد از سقط، اهمیت ویژهای در پیشگیری، تشخیص و درمان زودهنگام عارضه دارد و ارائه مراقبتهای روانشناسی میتواند در تخفیف علائم آنها نظیر کابوس و بازگشت به گذشته، تحریکپذیری و برانگیختگی شدید مؤثر واقع شود(13). در همین راستا تعیین شیوعPTSD و شناسایی عوامل فردی و موقعیتی مرتبط با شیوع آن، شناسایی، تعیین و تأیید منطقهای شیوع و بروز میتواند حمایتهای روانشناختی را فراهم آورده و گامهای بعدی را در جهت پیشگیری و درمان هموار سازد. از این رو مطالعه پیشرو با هدف تعیین شیوع PTSD و بررسی ارتباط آن با عوامل فردی و موقعیتی در زنان 15 تا 49 ساله و در استان خراسان جنوبی (شهرهای بیرجند و قائن) انجام شد تا راهبردهای بهبود خدمات سلامت روان و سیاستگذاری را روشنتر سازد. این دیدگاهها میتواند به تخصیص بهینه منابع سلامت روان و طراحی استراتژیهای پیشگیری و حمایت از PTSD در جمعیت پس از سقط کمک کند.
روش تحقیق
مطالعۀ پیشرو یک مطالعۀ توصیفی-تحلیلی و طولی است که بر روی150 نفر از زنان در سن باروری (49-15 سال) با استفاده از روش نمونهگیری در دسترس در شهرستانهای بیرجند و قائن که سابقۀ سقط خودبهخودی طی یک ماه گذشته از زمان شروع طرح تحقیقاتی را داشتهاند؛ انجام شد. حجم نمونه بر اساس پژوهش مشابهی که توسط Wallin در سال 2017 (14) انجام شده بود و با در نظر گرفتن خطای نوع اول 05/0، (08/0d=، 65/0P=)، با احتساب 10 درصد ریزش محاسبه شد.
معیار ورود به این مطالعه، شامل تمام زنانی بودند که برمبنای تعاریف نظری و عملی سقط و مستندات بیمارستانی دارای سابقۀ سقط خودبهخودی قبل از هفتۀ 20 بارداری در بازۀ سنی و فاصلۀ زمانی مذکور از زمان سقط بودهاند. معیارهای خروج نیز، سقطهای القایی (جنایی یا درمانی)، سقطهای عادتی و سابقۀ ابتلا به هرگونه بیماری روان یا مصرف داروی مؤثر بر سلامت روان افراد مورد پژوهش در بازۀ زمانی انجام مطالعه درنظر گرفته شد.
بهمنظور جمعآوری اطلاعات، پس از دریافت کد اخلاق از دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، به بیمارستانهای بوعلی و ولیعصر بیرجند و شهداء قاین و مراکز بهداشتی و درمانگاههای زنان هر دو شهر مراجعه شد و مستندات و پروندههای پزشکی گروه هدف که حداکثر در طی یک ماه گذشته از زمان شروع طرح بهدلیل سقط بستری شده بودند با استفاده از سیستم اطلاعات بیمارستانی (HIS[2]) و مدیریت اطلاعات سلامت (HIM[3])؛ از 1/4/1401 تا 4/11/1402 مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه افراد مورد پژوهش پس از امضای فرم رضایت آگاهانه، ابتدا بهمنظور ارزیابی از نظر معیارهای ورود و خروج، فرم انتخاب واحد پژوهش و سپس بهمنظور بررسی و تأیید سلامت روان (بهعنوان دومین معیار ورود به پژوهش) پرسشنامۀ سلامت روانِ 28-GHQ را تکمیل کردند. در نهایت پس از مشخص شدن آزمودنیهای نهایی، فرم اطلاعات دموگرافیک (سن، سطح تحصیلات، شغل، وضعیت اقتصادی، شغل و تحصیلات همسر) و پرسشنامۀ PTSD توسط واحدهای پژوهش تکمیل گردید. لازم به ذکر است آزمودنیهای نهایی، یک بار در بدو ورود به مطالعه و بار دیگر، 4ماه بعد، بهمنظور تکمیل فرمهای مذکور فراخوانده شدند و افرادی که در فاصلۀ زمانی 4ماهه، در معرض معیارهای خروج قرار گرفتند، از مطالعه حذف شدند و شدت و تغییر علائم در هر فرد با گذشت زمان در وی مقایسه و بررسی شد.
فهرست اختلال استرس پس از سانحه (PCL3) یک مقیاس خودگزارشدهی براساس معیارهای تشخیصی 5-DSM برای مرکز ملی اختلال استرس پس از سانحه ایالات متحده در سال 2013 تهیه شده است و شامل ۲۰ ماده و 4 خردهمقیاس بوده که ۵ ماده آن مربوطبه علائم و نشانههای تجربۀ مجدد سانحه ، ۲ ماده مربوط به اجتناب از محرکهای مرتبط با سانحه، ۷ ماده مربوط به تغییرات منفی در شناختها و خلق مرتبط با رویداد و ۶ ماده نیز مربوط به برانگیختگی و واکنشپذیری در ارتباط با سانحه است.
جمع نمرات از محدودۀ نمره صفر تا ۸۰ است که از طریق جمع نمرات عبارات ۲۰گانه براساس مقیاس لیکرت (هرگز=0، کمی=1، متوسط=۲، زیاد=۳ و خیلی زیاد=۴) بهدست میآید. نقطۀ برش در این پرسشنامه، 38 است که دارای حساسیت (78/0) و ویژگی بالا (98/0) است (15, 16) بهمنظور برآورد اعتبار بازآزمایی مقیاس نیز ۳۰ نفر از افراد گروه نمونه، مجدداً پس از سه هفته مورد آزمون قرار گرفتند. ضرایب اعتبار آلفای کرونباخ و بازآزمایی فهرست در کل مقیاس و ابعاد آن نیز بالاتر از 7/0 و رضایتبخش بود (17). همچنین روایی و پایایی این پرسشنامه طی پژوهشی توسط حمیرا ورقانی تأیید شده است (18).
با توجه به اینکه داشتن سلامت روان بهعنوان معیار ورود به مطالعه میباشد از پرسشنامۀ سلامت عمومی روان (GHQ[4]-28) که اولـینبـار توسـط Goldberg در سال 1972 تنظیم گردید(19)، استفاده شد و افرادی در مطالعه وارد شدند که نمره 24 یا کمتر را از پرسشنامه کسب کرده بودند. پرسشــنامۀ اصــلی دارای ۶۰ ســؤال اســت، امــا فـرمهــای کوتاه شــدۀ ۳۰ســؤالی، ۲۸ســؤالی و ۱۲ســؤالی آن در مطالعات مختلف استفاده شده است. در این پژوهش، فرم 28سؤالی آن ارائه گردیده است که سؤالات آن دربرگیرنده چهار خردهمقیاس میباشد که هریک از آنها خود شامل 7 سؤال میباشند. سؤالات 7-1 مربوطبه مقیاس علائم جسمانی و وضعیت سلامت عمومی، سؤالات 14-8 مربوطبه مقیاس اضطراب، سؤالات 21-15 مربوطبه مقیاس اختلال عملکرد اجتماعی و سؤالات 28-22 نیز مربوطبه مقیاس افسردگی میباشند. تمام گویههای پرسشنامۀ سلامت عمومی، دارای ۴ گزینه است که بر معیار امتیازدهی لیکرت صفر تا 3، حداقل امتیاز هر خردهمقیاس برابر صفر، حداکثر میزان آن 21 و حداکثر امتیاز آزمودنی 84 خواهد بود. بدیهی است هرچه نمرۀ کلی بالاتر از نقطۀ برش (برابر با 24 و بالاتر از آن) باشد، نشاندهندۀ وضعیت وخیم سلامت عمومی فرد و هرچه نمرۀ کلی پایینتر و زیر نقطۀ برش باشد، نشان از وضعیت سالم اوست؛ بهگونهای که نمرات ۱۴ تا ۲۱ در هر خردهمقیاس وخامت وضع آزمودنی را در آن عامل نشان میدهد.
نمرۀ کلی ٢۴ و بالاتر نشانگر عدم سلامت عمومی و نمره پایین تر از ٢۴ بیانگر سلامت روانی میباشد. Goldberg و Williams در ۱۹۸۸، پایایی به روش دو نیمه کردن با ضریب همبستگی ۹۵/۰ گزارش کردند(20). تقوی، پایایی پرسشنامۀ سلامت عمومی را براساس سـه روش بازآزمایی، دو نیمه کردن و آلفای کرونبـاخ مـورد بررسـی قرار داد که بهترتیب، ضرایب پایـایی ۹۳/0، ۷/۰ و ۹/۰ را بهدسـت آورد(21). همچنـین در ایـن پـژوهش، بـرای مطالعۀ روایی پرسشنامۀ سلامت روانی از روشهای روایی همزمان و تحلیل عامل استفاده شده است (19).
پس از گردآوری و بازبینی دادههای جمعیتشناختی، کیفی و کمی پرسشنامهها، دادهها کدگذاری و وارد رایانه شد. بعد از کسب اطمینان از صحت ورود اطلاعات، تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار آماری STATA نسخه 17 صورت گرفت. در ابتدا نرمال بودن توزیع متغیرهای کمی با استفاده از آزمون کولموگروف–اسمیرنوف بررسی شد. بر اساس نتایج بهدستآمده از این آزمون، از آزمونهای تی مستقل، من–ویتنی و تحلیل واریانس یکطرفه برای مقایسه دادهها در دو بازه زمانی با فاصله چهار ماهه در گروه هدف استفاده شد. همچنین، برای بررسی تغییرات نمرات اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در گروه مورد پژوهش، از آزمون ویلکاکسون بهره گرفته شد. در نهایت، مدلسازی رگرسیون خطی به منظور تحلیل روابط میان متغیرها به کار گرفته شد.
یافتهها
در پژوهش حاضر در مجموع 150 زن دارای سقط خود به خودی وارد شدند، میانگین سنی شرکتکنندگان 07/5±29سال بود. اکثر شرکتکنندگان دارای سطح تحصیلات دیپلم (3/45 درصد) و خانهدار (0/74 درصد) بودند. میانگین نمره سلامت روان در شروع این مطالعه27/3±24/19 بود. شیوع PTSD در بدو ورود به مطالعه (8/38-38/23)3/31 درصد با میانگین و انحراف معیار نمره 88/24±14/28 و 4 ماه بعدازشروع مطالعه (2/7-8/0) 4 درصد با میانگین و انحراف معیار نمره 05/10±34/14 بود. (تمامی شرکتکنندگان در فراخوان دوم شرکت داشتند).
دراین مطالعه بین سن و نمرهPTSD در بدو ورود به مطالعه و همچنین 4 ماه بعد از شروع مطالعه همبستگی ضعیف، منفی و معنیداری وجود داشت (202/0-=r، 013/0>P و 212/0-=r، 009/0>P). مادرانی که دارای فرزند زنده دیگر بودند دارای نمره PTSD کمتری بودند؛ اما این ارتباط در بدو ورود به مطالعه از نظر آماری معنیدار نبود (092/0P=) اما 4 ماه بعد از شروع مطالعه معنیدار نشان داده شد (046/0P=). مادرانی که دارای سابقه سقط قبلی نبودند 4 ماه بعد از شروع مطالعه نمره PTSD بالاتری از سایرین داشتند (025/0P=). ارتباط آماری معنیداری بین سایر متغیرهای مطالعه (سطح تحصیلات، شغل، تحصیلات همسر، کورتاژ به دنبال سقط، نوع سقط و ...) با PTSD مشاهده نشد (05/0P>) (جدول 1 و 2).
در جدول 2 میانگین نمرات PTSD به تفکیک ابعاد مختلف آن گزارش شده است، بر اساس این نتایج میانگین نمرات PTSD در همه ابعاد آن 4 ماه بعد از شروع سانحه کمتر از نمره آن در شروع مطالعه بود و این تفاوت از نظر آماری معنیدار نشان داده شد. (جدول 2)
جدول 1- مقایسه میانگین نمرهPTSD بر اساس متغیّرهای مورد مطالعه در مادران دارای سابقه سقط خودبه خودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
| نام متغیّر | فراوانی (درصد) | بدو ورود به مطالعه | سطح معنیداری | 4 ماه بعد از شروع مطالعه | سطح معنیداری |
| محل سکونت |
| شهر | 107(3/71) | 96/14±21/29 | 131/0 | 63/10±27/15 | 053/0 |
| روستا | 43 (7/28) | 57/14±83/25 |
| 09/8±02/12 |
| تحصیلات |
| زیر دیپلم | 51 (0/34) | 20/14±86/27 | 924/0 | 05/8±56/12 | 374/0 |
| دیپلم | 68 (3/45) | 84/15±13/28 |
| 65/9±91/14 |
| فوق دیپلم و بالاتر | 31 (7/20) | 19/14±12/29 |
| 29/13±00/16 |
| شغل |
| کارمند | 33 (0/22) | 34/14±93/29 | 334/0 | 55/10±06/15 | 052/0 |
| کارگر/آزاد | 6 (0/4) | 98/9±16/34 |
| 26/15±66/23 |
| خانه دار | 111 (0/74) | 23/15±42/27 |
| 40/9±62/13 |
| تحصیلات همسر |
| زیر دیپلم | 48 (0/32) | 75/14±10/28 | 427/0 | 58/8±91/12 | 435/0 |
| دیپلم | 64 (7/42) | 24/15±81/26 |
| 16/10±54/14 |
| فوق دیپلم و بالاتر | 38 (3/25) | 45/14±84/30 |
| 50/11±78/15 |
| شغل همسر |
| کارمند | 51 (0/34) | 34/14±43/30 | 164/0 | 17/11±19/15 | 343/0 |
| کارگر/آزاد | 93 (1/62) | 05/15±85/26 |
| 36/9±72/13 |
| بیکار | 6 (9/3) | 55/15±00/40 |
| 43/13±50/22 |
| وضعیت اقتصادی خانواده |
| ضعیف | 37 (7/24) | 50/14±54/29 | 767/0 | 20/8±02/13 | 046/0* |
| متوسط | 107 (3/71) | 17/15±64/27 |
| 23/10±20/14 |
| خوب | 6 (0/4) | 17/13±00/31 |
| 60/12±83/24 |
| سابقه بیماری زمینهای |
| بله | 44 (3/29) | 78/14±88/28 | 730/0 | 96/8±79/15 | 125/0 |
| خیر | 106 (7/70) | 98/14±98/27 |
| 45/10±73/13 |
| اعتیاد به مواد مخدر |
| بله | 10 (7/6) | 36/12±40/25 | 522/0 | 82/8±90/17 | 085/0 |
| خیر | 140 (3/93) | 06/15±45/28 |
| 11/10±08/14 |
*سطح معنی داری کمتر از 05/0، آزمونهای آماری مورد استفاده تی تست مستقل، من ویتنی و آنالیز واریانس یک طرفه
ادامه جدول 1- مقایسه میانگین نمرهPTSD بر اساس متغیّرهای مورد مطالعه در مادران دارای سابقه سقط خودبهخودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
ادامه جدول 1- مقایسه میانگین نمرهPTSD بر اساس متغیّرهای مورد مطالعه در مادران دارای سابقه سقط خودبهخودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
| نام متغیر | فراوانی (درصد) | بدو ورود به مطالعه | سطح معنیداری | 4 ماه بعد از شروع مطالعه | سطح معنیداری |
| استرس |
| بله | 24 (0/16) | 03/15±16/32 | 231/0 | 94/6±66/14 | 284/0 |
| خیر | 126 (0/84) | 79/14±50/27 |
| 49/10±28/14 |
| حمایت اجتماعی خانواده |
| بله | 133 (7/88) | 72/14±96/28 | 058/0 | 35/10±58/14 | 444/0 |
| خیر | 17 (3/11) | 30/15±58/22 |
| 20/7±41/12 |
| کورتاژ به دنبال سقط |
| بله | 28 (7/18) | 94/13±03/29 | 741/0 | 70/10±42/15 | 448/0 |
| خیر | 122 (3/81) | 13/15±06/28 |
| 92/9±09/14 |
| نوع سقط |
| کامل | 122 (3/81) | 18/15±01/28 | 658/0 | 94/9±15/14 | 615/0 |
| نا کامل | 28 (7/18) | 72/13±20/29 |
| 65/10±15/10 |
| تعداد فرزندان زنده |
| صفر | 19 (7/12) | 53/15±52/31 | 092/0 | 19/11±47/16 | 046/0* |
| یک | 77 (3/51) | 20/14±48/29 |
| 89/10±62/14 |
| دو | 37 (7/24) | 19/17±54/27 |
| 77/7±64/14 |
| بیشتر از دو | 17 (3/11) | 04/9±52/20 |
| 61/8±00/10 |
| تعداد روزهای بستری به دنبال سقط |
| کمتر از 1 روز | 32 (3/21) | 88/17±53/27 | 516/0 | 02/9±50/15 | 168/0 |
| 1 روز | 69 (0/46) | 29/14±31/27 |
| 83/8±73/12 |
| بیشتر از 1 روز | 49 (7/32) | 65/13±02/30 |
| 98/11±83/15 |
| سابقه سقط دیگر |
| بله | 30 (0/20) | 09/17±03/29 | 853/0 | 49/5±29/10 | 025/0* |
| خیر | 120 (0/80) | 34/14±05/28 |
| 70/10±39/15 |
*سطح معنیداری کمتر از 05/0، آزمونهای آماری مورد استفاده تی تست مستقل، من ویتنی و آنالیز واریانس یک طرفه)
متغیر |
مرحله | سطح معنیداری | |
| مرحلۀ اول | مرحلۀ دوم | ||
| انحراف معیار ±میانگین | انحراف معیار ±میانگین | ||
| تجربۀ مجدد حادثۀ ضربهای | 24/57±4/7 | 52/78±2/3 | 001/0>* |
| اجتناب از محرکهای مرتبط با رویداد ضربهآمیز | 02/13±2/3 | 72/74±1/1 | 001/0>* |
| تغییرات منفی در شناختها و خلق مرتبط با رویداد | 27/14±5/9 | 20/55±4/4 | 001/0>* |
| برانگیختگی و واکنشپذیری در ارتباط با رویداد ضربهای | 2/4±4/8 | 01/26±3/4 | 001/0>* |
| نمره کل | 88/14 ± 24/28 | 05/34±10/14 | 001/0>* |
جدول 2- مقایسه میانگین نمرات PTSD به تفکیک ابعاد آن در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه در مادران دارای سابقه سقط خودبهخودی (150N=)
*سطح معنیداری کمتر از 05/0، آزمون آماری مورد استفاده: ویلکاکسون
در جدول 3 نتایج رگرسیون خطی ساده ارتباط بین متغیرهای مطالعه و PTSD در بدو ورود به مطالعه و 4 ماه بعد از شروع آن ارائه شده است. بر این اساس در بدو ورود به مطالعه ارتباط آماری معنیداری بین متغیرهای مطالعه و PTSD مشاهده نشد. 4 ماه بعد از شروع مطالعه سن و داشتن سابقه سقط به عنوان متغیرهای معنیدار شناسایی شدند، بهطوری که با افزایش سن نمره PTSD کاهش نشان داد (004/0P=) و مادرانی که سابقه سقط نداشتند، نسبت به آنهایی که سابقه سقط داشتند نمره PTSD بالاتری داشتند (003/0P=).
بر اساس نتایج مدل نهایی در بدو ورود به مطالعه 5/4 درصد از تغییرات نمره PTSD توسط یک مدل خطی توضیح داده می شود که شامل متغیر سن میباشد (045/0R2=) در این مدل با کنترل اثر سایر متغیرها، یک واحد افزایش در سن مادر، به طور متوسط منجر به 62/0 واحد کاهش در نمره PTSD میشود (009/0P=).
بر اساس نتایج مدلسازی نهایی 4 ماه بعد از شروع مطالعه حدود 14 درصد از تغییرات نمره PTSD در مادران توسط یک مدل خطی توضیح داده میشود که شامل متغیّرهای سن و داشتن سابقه سقط دیگر میباشد (R-square=0.139). با توجه به مقدار B میانگین اختلاف نمره PTSD در مادران بدون سابقه سقط نسبت به مادران دارای سابقه سقط به مقدار 20/0 نمره میباشد. به عبارتی بهطور متوسط 20/0 نمره افزایش در PTSD، بعد از کنترل اثر سایر متغیرهای موجود در مدل در مادرانی که سابقه سقط ندارند نسبت به مادران دارای سابقه سقط اتفاق میافتد (003/0P=). در این مدل همچنین با کنترل اثر سایر متغیر ها به ازای یک واحد افزایش در سن، بهطور متوسط میانگین نمره PTSD به میزان 01/0 واحد کاهش مییابد (002/0P=)(جدول 4).
لازم به ذکر است مدلسازی رگرسیونی خطی تغییرات نمرات PTSD نیز انجام شد و هیچیک از متغیرهای بررسیشده در مطالعه تفاوت معنادار آماری را نشان ندادند.
در جدول 3 نتایج رگرسیون خطی ساده ارتباط بین متغیرهای مطالعه و PTSD در بدو ورود به مطالعه و 4 ماه بعد از شروع آن ارائه شده است. بر این اساس در بدو ورود به مطالعه ارتباط آماری معنیداری بین متغیرهای مطالعه و PTSD مشاهده نشد. 4 ماه بعد از شروع مطالعه سن و داشتن سابقه سقط به عنوان متغیرهای معنیدار شناسایی شدند، بهطوری که با افزایش سن نمره PTSD کاهش نشان داد (004/0P=) و مادرانی که سابقه سقط نداشتند، نسبت به آنهایی که سابقه سقط داشتند نمره PTSD بالاتری داشتند (003/0P=).
بر اساس نتایج مدل نهایی در بدو ورود به مطالعه 5/4 درصد از تغییرات نمره PTSD توسط یک مدل خطی توضیح داده می شود که شامل متغیر سن میباشد (045/0R2=) در این مدل با کنترل اثر سایر متغیرها، یک واحد افزایش در سن مادر، به طور متوسط منجر به 62/0 واحد کاهش در نمره PTSD میشود (009/0P=).
بر اساس نتایج مدلسازی نهایی 4 ماه بعد از شروع مطالعه حدود 14 درصد از تغییرات نمره PTSD در مادران توسط یک مدل خطی توضیح داده میشود که شامل متغیّرهای سن و داشتن سابقه سقط دیگر میباشد (R-square=0.139). با توجه به مقدار B میانگین اختلاف نمره PTSD در مادران بدون سابقه سقط نسبت به مادران دارای سابقه سقط به مقدار 20/0 نمره میباشد. به عبارتی بهطور متوسط 20/0 نمره افزایش در PTSD، بعد از کنترل اثر سایر متغیرهای موجود در مدل در مادرانی که سابقه سقط ندارند نسبت به مادران دارای سابقه سقط اتفاق میافتد (003/0P=). در این مدل همچنین با کنترل اثر سایر متغیر ها به ازای یک واحد افزایش در سن، بهطور متوسط میانگین نمره PTSD به میزان 01/0 واحد کاهش مییابد (002/0P=)(جدول 4).
لازم به ذکر است مدلسازی رگرسیونی خطی تغییرات نمرات PTSD نیز انجام شد و هیچیک از متغیرهای بررسیشده در مطالعه تفاوت معنادار آماری را نشان ندادند.
جدول 3- نتایج رگرسیون ساده عوامل خطر مرتبط با PTSD در مادران دارای سابقه سقط خودبهخودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
| بدو ورود به مطالعه |
| 4 ماه بعد از شروع مطالعه |
| نام متغیّر | B | 95% CI | سطح معنیداری | B | 95% CI | سطح معنیداری |
| سن | 57/0- | (19/0_34/1-) | 142/0 | 02/0- | (03/0-_01/0-) | *004/0 |
| زمان سقط (هفته) | 76/0 | (07/2_54/0-) | 250/0 |
| محل سکونت |
| شهر | رفرنس |
| رفرنس |
| روستا | 24/5- | (23/2_72/12-) | 167/0 | 11/0- | (03/0_25/0-) | 117/0 |
| تحصیلات |
| زیر دیپلم | رفرنس |
| رفرنس |
| دیپلم | 16/3- | (44/4_77/10-) | 412/0 | 03/0- | (11/0_17/0-) | 650/0 |
| فوق دیپلم و بالاتر | 32/6- | (07/6_73/18-) | 315/0 | 11/0- | (13/0_34/0-) | 371/0 |
| شغل |
| کارمند | رفرنس |
| رفرنس |
| کارگر | 79/1 | (23/18_65/14-) | 830/0 | 03/0- | (29/0_35/0-) | 875/0 |
| خانه دار | 04/3- | (30/6_39/12-) | 521/0 | 11/0_ | (06/0_29/0-) | 214/0 |
*سطح معنی داری کمتر از 05/0
ادامه جدول 3- نتایج رگرسیون ساده عوامل خطر مرتبط با PTSD در مادران دارای سابقه سقط خودبهخودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
ادامه جدول 3- نتایج رگرسیون ساده عوامل خطر مرتبط با PTSD در مادران دارای سابقه سقط خودبهخودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
| بدو ورود به مطالعه |
| 4 ماه بعد از شروع مطالعه |
| نام متغیّر | B | 95% CI | سطح معنیداری | B | 95% CI | سطح معنیداری |
| وضعیت اقتصادی خانواده |
| ضعیف | رفرنس |
| رفرنس |
| متوسط | 417/0- | (34/6_17/7-) | 903/0 | 03/0 | (15/0_1/0-) | 645/0 |
| خوب | 03/1- | (05/14_12/16-) | 892/0 | 11/0 | (41/0_18/0-) | 452/0 |
| سابقه بیماری زمینهای |
| بله | رفرنس |
| رفرنس |
| خیر | 42/2- | (43/3_27/8-) | 415/0 | 10/0- | (01/0_21/0-) | 076/0 |
| اعتیاد به مواد مخدر |
| بله | رفرنس |
| رفرنس |
| خیر | 67/3- | (81/8_16/16-) | 562/0 | 16/0- | (07/0_40/0-) | 177/0 |
| استرس |
| بله | رفرنس |
| رفرنس |
| خیر | 20/5- | (93/1_33/12-) | 152/0 | 07/0- | (08/_21/0-) | 365/0 |
| حمایت اجتماعی خانواده |
| بله | رفرنس |
| رفرنس |
| خیر | 38/5- | (58/4_36/15-) | 287/0 | 04/0- | (14/0_23/0-) | 657/0 |
| کورتاژ به دنبال سقط |
| بله | رفرنس |
| رفرنس |
| خیر | 96/3 | (89/35_96/27-) | 806/0 | 48/0- | (12/0_09/1-) | 118/0 |
| نوع سقط |
| کامل | رفرنس |
| رفرنس |
| نا کامل | 58/2 | (14/34_97/28-) | 871/0 | 53/0- | (07/0_13/1-) | 082/0 |
| تعداد فرزندان زنده |
| صفر | رفرنس |
| رفرنس |
| یک | 91/1- | (99/6_83/10-) | 671/0 | <01/0 | (16/0_17/0-) | 993/0 |
| دو | 85/0- | (14/10_85/11-) | 878/0 | 12/0 | (32/0_09/0-) | 262/0 |
| بیشتر از دو | 66/6- | (71/8_03/22-) | 393/0 | 05/0- | (24/0_34/0-) | 736/0 |
| تعداد روزهای بستری به دنبال سقط |
| کمتر از 1 روز | رفرنس |
| رفرنس |
| 1 روز | 16/2- | (96/4_28/9-) | 549/0 | 08/0- | (05/0_21/0-) | 252/0 |
| بیشتر از 1 روز | 07/1 | (80/8_64/6-) | 783/0 | 01/0- | (14/0_15/0-) | 934/0 |
| سابقه سقط دیگر |
| بله | رفرنس |
| رفرنس |
| خیر | 08/4- | (63/2_80/10-) | 231/0 | 20/0 | (33/0_07/0) | *003/0 |
*سطح معنی داری کمتر از 05/0
جدول 4- مدلسازی رگرسیون خطی چندگانه عوامل مؤثر بر نمره PTSD در مادران دارای سقط خودبهخودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
جدول 4- مدلسازی رگرسیون خطی چندگانه عوامل مؤثر بر نمره PTSD در مادران دارای سقط خودبهخودی در بدو و 4 ماه بعد از شروع مطالعه (150N=)
| رفرنس |
| خیر | --- | --- | --- |
| 20/0 | (33/0_07/0) | *003/0 |
*سطح معنی داری کمتر از 05/0
بحث
مطالعه حاضر با هدف بررسی شیوع PTSD و عوامل مرتبط با آن در زنان دارای سابقه سقط خود به خودی در استان خراسان جنوبی (بیرجند و قاین) انجام شد. بر اساس نتایج مطالعه حاضر در ابتدای مطالعه، شیوع PTSD در زنان دارای سابقه سقط خودبهخودی 3/31درصد بود که طی چهار ماه به 4درصد کاهش یافت؛ کاهشی که از نظر آماری معنادار گزارش شد که میتواند بیانگر بهبود قابل توجه علائم در طول زمان باشد. این یافته با مطالعه Biggs و همکاران که در بدو مطالعه 39 درصد بیان کردند همخوانی داشت (22). همچنین نتایج مطالعه قضایی و همکاران نشان داد نشانگان PTSD پس از زایمان در گروه زنان دارای سقط خودبه خودی بهطور معنیداری بیشتر از زنان دارای زایمان طبیعی و سزارین بود (4) که یافتههای مطالعه ما را تأیید میکرد. در شیراز، مطالعهای گزارش کرد که شدت علائم استرس پس از سانحه در زنان با سقط خودبهخودی در مقایسه با یک ماه پس از زایمان تغییر معناداری ندارد (23) که این یافته با نتایج مطالعه ما همخوانی نداشت؛ البته تفاوت نتایج این مطالعه را میتوان به دلیل تفاوت در دوره فالوآپ توجیه کرد. در مطالعهای که توسط Wallin Lundell و همکاران بر روی سقط جنین القایی انجام شد، شیوع اختلال استرس پس از سانحه بلافاصله پس از سقط جنین، 3 ماه پس از سقط جنین و 6 ماه پس از سقط جنین به ترتیب 2/7 درصد، 9/2 درصد و 2/3 درصد بود که در مقایسه با مطالعه ما شیوع پایینتری را گزارش کرد (14) البته میتوان این تفاوت را به دلیل تفاوت در نوع سقط مورد بررسی و تفاوت در جامعه مورد مطالعه بیان کرد. در واقع بارداری و زایمان، به عنوان دورههایی با هیجان بالا، بر سلامت روان مادران تأثیر میگذارد، بنابراین وجود مشکلی که منجر به از دست دادن بارداری شود، میتواند واکنشهای منفی را برای او به دنبال داشته باشد. شدت این واکنش در مطالعه ما بیشتر بود. همچنین ممکن است تفاوت فرهنگی در واکنش زنان ایرانی به زایمان در مقایسه با زنان کشورهای غربی وجود داشته باشد. علاوه بر این، استرسهای پس از سقط جنین با گذشت زمان در این دو مطالعه اندکی کاهش یافته است؛ این با نتایج مطالعه حاضر همسو نبود. این ممکن است به این دلیل باشد که خاطرات ناخوشایند سقط جنین نیاز به مدت زمان طولانیتری برای فراموش شدن دارند (23, 24).
بر اساس نتایج مطالعه ما، چهار بُعد اصلی PTSD پس از دوره چهارماهه پیگیری کاهش معناداری نشان دادند. این یافته با نتایج مطالعه Khan و Saadat از این جهت همخوان است که آنها نیز وجود همین ابعاد اختلال را در زنان با تجربه سقط گزارش کردهاند، هرچند در آن مطالعات به روند کاهش علائم در گذر زمان اشاره نشده است. دلیل احتمالی چنین رفتاری این است که تجربه سقط جنین به عنوان یک سانحه زمانی درک میشود که رابطه با کودک متولد نشده ایجاد شده باشد. علائم افزایش برانگیختگی در زنانی که اخیراً سقط جنین داشتهاند بسیار رایج است، در پاسخ به این رویداد، بسیاری از زنان واکنشهای منفی متعددی مانند غم، خشم، ناامیدی، گریه (سوگواری) و گناه را تجربه میکنند (25).
نتایج مطالعه حاضر بین سن مادر و نمره PTSD در بدو ورود به مطالعه و بعد از دوره 4 ماهه پیگیری ارتباط آماری معنیداری را نشان داد، بهطوری که مادرانی با سن بالاتر دارای نمره PTSD پایینتر بودند این نتیجه با یافتههای یک مرور نظاممند در سال 2024 نیز همراستاست؛ در آن مرور گزارش شده بود که سن پایینتر مادر میتواند با احتمال بیشتر بروز علائم استرس پس از سانحه پس از سقط مرتبط باشد (26)، همچنین با نتایج مطالعه Daugirdaitė و همکاران نیز که سن پایین مادر را در ایجاد نمره بالای PTSD مؤثر دانستند نتایج ما را تأیید میکرد (27). اما نتایج مطالعه Mufel و همکاران نشان داد سن ارتباط مثبتی با PTSD دارد همخوانی نداشت (27). در توجیه یافتههای مطالعه ما میتوان گفت افزایش سن معمولاً با افزایش بلوغ هیجانی، تجارب زندگی و ارتقاء مهارتهای مقابلهای همراه است. مادران با سن بالاتر ممکن است با چالشهای زندگی، از جمله تجربههای مشابه قبلی، سازگاری بیشتری پیدا کرده و توانایی بهتری در کنترل احساسات و مقابله با رویدادهای آسیبزا داشته باشند. این مسئله میتواند شدت پاسخهای روانی آنها به استرس را تحت تأثیر قرار دهد. در مقابل، مادران جوانتر معمولاً در مرحلهای از زندگی قرار دارند که هنوز مهارتهای مقابلهایشان در حال شکلگیری است و ممکن است در برابر فشارهای روانی آسیبپذیرتر باشند.
در پژوهش حاضر، بین داشتن سابقۀ سقط قبلی و شدت بروز علائم اختلال استرس پس از سانحه4 ماه پس از ورود به مطالعه ارتباط معناداری یافت شد که این یافته با نتایج مطالعه باقرزادی و همکاران همخوانی داشت (26). مطالعۀ Turton و همکاران نیز گزارش کرد که حتی یک سال پس از تولد نوزاد سالم، زنانی که در بارداری قبلی سقط را تجربه کرده بودند همچنان بین ۴ تا ۶ درصد علائم PTSD داشتند (28). همچنین بیان شده است که ممکن است گاهی اوقات، علائم اختلال استرس پس از سانحه در دوران بارداری بعدی ظاهر میشود و 4درصد از زنان به اختلال استرس پس ازسانحه مزمن مبتلامیشوند (3). در تبیین این نتایج میتوان گفت در صورت داشتن سابقه سقط خودبه خودی، یکی از نگرانیهای اساسی مادران باردار، داشتن زایمان ناموفق و یا تولد فرزند مرده است که باعث میشود مادران فکر کنند نمیتوانند از پس زایمانهای بعدی برآیند و همین مساله برای مادران به عنوان یک سانحه تلقی شده و فرد را مستعد PTSD میکند (29).
در پژوهش حاضر با وجود اینکه بروز علائم در مادرانی که فرزندان کمتری داشتد، شدت بیشتری داشت و با افزایش تعداد فرزند زنده نمره شدت بروز علائم اختلال استرس پس از سانحه در بدو ورود به مطالعه و 4 ماه پس از ورود به پژوهش کاهش نشان داد، اما در نهایت این ارتباط از نظر آماری معنیدار نشان داده نشد؛ این یافته با نتایج مطالعه علی پناهپور و همکارانش با بررسی ارتباط سقط جنین و PTSD همخوانی دارد (23). همچنین نتایج مطالعه Shakeel و همکاران نشان داد زنانی که قبل از سقط جنین فرزندی نداشتند، نگرانی بالینی از نظر اختلال استرس پس از سانحه داشتند و با افزایش تعداد فرزندان از سطح استرس مادران کاسته میشود (30) علت تفاوت در معنیداری نتایج در مطالعه ما در مقایسه با این مطالعات میتواند به دلیل تفاوت در حجم نمونه باشد.
در پژوهش حاضر علیرغم اینکه در مادرانی که حمایت اجتماعی بالاتری داشتند، وضعیت اقتصادی خوبی داشتند و بیان کردند که استرس دارند نمرات PTSD بالاتری داشتند، اما این متغیرها در مدلسازی نهایی معنیدار شناخته نشد. که این یافتهها با نتایج مطالعه باقرزادی و همکاران همخوانی نداشت (26). احتمالاً تفاوت در نتایج میتواند به این دلیل باشد که وضعیت حمایت اجتماعی و وضعیت اقتصادی به صورت خوداظهاری تکمیل شده است و تفاوتهای فرهنگی جوامع در درک از شرایط منجر به نتیجه متفاوت شده است. همچنین در مطالعه ما بین سطح تحصیلات مادر، شغل همسر، مصرف الکل، سابقه اعتیاد به مواد مخدر، کورتاژ به دنبال سقط و نوع سقط با شدت بروز اختلال استرس پس از سانحه ارتباط معناداری وجود نداشت که این یافته با نتایج مطالعه باقرزادی و Daugirdaitė همخوانی نداشت (26, 27)که این تفاوت میتواند به دلیل تفاوت در نوع مطالعات، وضعیت روحی مادر و همچنین شرایط فرهنگی اجتماعی جوامع مورد مطالعه باشد.
نتیجهگیری
این نتایج نشان داد که شیوع قابل ملاحظهای از اختلال استرس پس از سانحه در زنان به دنبال سقط خودبهخودی وجود دارد که با گذشت زمان از شیوع و شدت آن کاسته میشود که ممکن است به دلیل عدم تجربۀ قبلی سقط و یا سن پایین مادر باشد. با توجه به نقش احتمالی سن و سابقه سقط در شدت علائم، ضرورت غربالگری روانشناختی در ماههای نخست پس از سقط و ارائه حمایتهای روانی، بهویژه برای زنان جوان و بدون تجربه قبلی سقط توصیه میشود. از طرفی شناسایی عوامل مرتبط با سقط خودبهخودی میتواند در برنامهریزی مداخلات پیشگیرانه و بهبود سلامت باروری زنان نقش مؤثری داشته باشد. با توجه به اهمیت حمایت از فرزندآوری سالم و ضرورت اجرای سیاستهای افزایش جمعیت در کشور، توجه به این عوامل از دیدگاه بهداشت باروری اهمیت ویژهای دارد. نتایج حاصل میتواند در جهت طراحی برنامههای غربالگری، مراقبتهای دوران بارداری و آموزشهای هدفمند برای زنان در معرض خطر مورد استفاده قرار گیرد. در مجموع، بهکارگیری یافتههای این پژوهش میتواند گامی در جهت کاهش سقطهای قابل پیشگیری و ارتقای سلامت مادر و جنین باشد.
محدودیتها
از آنجا که مطالعه حاضر تنها در دو شهرستان از یک استان انجام شده است، نتایج آن ممکن است بهطور کامل قابل تعمیم به سایر مناطق با ویژگیهای جمعیتی، فرهنگی و زیستمحیطی متفاوت نباشد. همچنین، بخشی از اطلاعات مرتبط با عوامل خطر احتمالی سقط خودبهخودی بر اساس گزارش شرکتکنندگان گردآوری شده است که میتواند تحت تأثیر خطای یادآوری یا تمایل پاسخدهندگان به ارائه پاسخهای اجتماعیپسند قرار گیرد. از آنجا که در این مطالعه پرسشنامه GHQ-28 به عنوان معیار ورود استفاده شد، شرکتکنندگانی که نمره آنان بیانگر اختلال در سلامت روان بود از مطالعه حذف شدند. این امر ممکن است منجر به برآورد کمتر از میزان واقعی شیوع اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در جمعیت مورد بررسی شده باشد. در نهایت، بهدلیل محدودیتهای زمانی و ابزاری، بررسی عمیقتر عوامل روانی–اجتماعی مرتبط باسقط خودبهخودی دراین پژوهش امکانپذیرنبود.
تقدیر و تشکّر
مقاله حاصل طرح تحقیقاتی تحت عنوان "بررسی ارتباط بین سقط خودبه خودی و شیوع اختلال استرس پس از سانحه در زنان به دنبال سقط خودبه خودی در شهرستان های بیرجند و قاین" در سال 1402 و با کد IR.BUMS.REC.1401.367 میباشد که با حمایت دانشگاه علوم پزشکی بیرجند انجام شده است. نویسندگان مراتب تقدیر و تشکر خود را از همه افرادی که در انجام این پژوهش کمک کردند، به ویژه همکاران محترم بیمارستانهای بوعلی، ولیعصر (عج)، شهداء، مراکز بهداشتی، درمانگاههای زنان شهرهای بیرجند و قاین و واحد توسعه تحقیقات بالینی بیمارستان ولیعصر (عج)، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند جهت پشتیبانی و همکاری در طول دوره مطالعه اعلام می دارند و برای همکاریهای ارزشمندشان صمیمانه تشکر میکنیم.
ملاحظات اخلاقی
این مطالعه با رعایت اصول اخلاقی مندرج در بیانیه هلسینکی و پس از دریافت تأییدیه کمیته اخلاق پژوهشهای دانشگاه علوم پزشکی بیرجند IR.BUMS.REC.1401.367 انجام شده است.
حمایت مالی
این پژوهش با حمایت مالی معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند انجام شده است.
مشارکت نویسندگان
تمامی نویسندگان در مراحل مختلف ایدهپردازی، جمعآوری و تحلیل دادهها، نگارش و ویرایش مقاله همکاری لازم را برعهده داشتهاند.
تضاد منافع
نویسندگان اظهار میکنند که هیچ تضاد منافع مالی یا شخصی در ارتباط با این مطالعه وجود ندارد.
[1] Post-traumatic stress disorder
[2] Hospital Information System
[3] Health Information Management
3 Post-Traumatic Stress Disorder Checklist
3 Post-Traumatic Stress Disorder Checklist
[4] General Health Question
نوع مطالعه: مقاله اصیل پژوهشی |
موضوع مقاله:
زنان و زايمان
دریافت: 1404/6/17 | پذیرش: 1404/8/12 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1404/9/15 | انتشار الکترونیک: 1404/8/20
دریافت: 1404/6/17 | پذیرش: 1404/8/12 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1404/9/15 | انتشار الکترونیک: 1404/8/20
فهرست منابع
1. Griebel CP HJ, Golemon TB, Day AA. Management of spontaneous abortion.Am Fam physician. 2005;72(7):1243-50. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16225027/.
2. Strumpf E LA, Austin N, Derksen SA, Bolton JM, Brownell MD, et al. Prevalence and clinical, social, and health carepredictors of miscarriage.BMC Pregnancy Childbirth. 2021;21(1):185. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33673832/. [DOI:10.1186/s12884-021-03682-z] [PMID] []
3. Fernández-Ordoñez E G-C-CM, Guerra-Marmolejo C. Perinatal Grief and Post-Traumatic Stress Disorder in Pregnancy after Perinatal Loss: A Longitudinal Study Protocol. 2021;18(6).. DOI: 10.3390/ijerph18062874.URL: https://www.mdpi.com/1660-4601/18/6/2874 [DOI:10.3390/ijerph18062874] [PMID] []
4. Ghazaei M KZ, Ghotb I. Comparison of postpartum fear of childbirth, symptoms of postpartum PTSD in women with miscarriage, vaginal delivery and cesarean section. Iran J Obstet Gynecol Infertil. 2023;25(11):16-25. DOI: 10.22038/ijogi.2023.21639[Persian] URL: https://ijogi.mums.ac.ir/article_21639.html
5. Watkins LE SK, Rothbaum BO. Treating PTSD: A Review of Evidence-Based Psychotherapy Interventions. Front Behav Neurosci. 2018;12:258. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30450043/. [DOI:10.3389/fnbeh.2018.00258] [PMID] []
6. staff Mc. Post-traumatic stress disorder (PTSD): Mayoclinic.org; 2024; [cited 2024 Aug]. Available from: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/post-traumatic-stress-disorder/symptoms-causes/syc-20355967
7. Farren J JM, Falconieri N, Mitchell-Jones N, Bobdiwala S, Al-Memar M, et al. Posttraumatic stress, anxiety and depression following miscarriage and ectopic pregnancy: a multicenter, prospective, cohort study. Am J Obstet Gynecol. 2020;222(4):367.e1-.e22. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31953115/. [DOI:10.1016/j.ajog.2019.10.102] [PMID]
8. Damota M. Prevalence and Associated PsychologicalEffects of Induced Unsafe Abortion.J Health Sci Stud. 2020;1(1): 103. DOI: 10.15744/2767-9136.1.103/URL: https://www.researchgate.net/publication/343524910_ [DOI:10.15744/2767-9136.1.103]
9. Wang Y MZ, Pei J, Qian L, Mao B, Li Y, et al. Anxiety and depression are risk factors for recurrent pregnancy loss: a nested case-control study. Health Qual Life Outcomes. 2021;19(1):78. DOI: 10.1186/s12955-021-01703-1. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33685488/ [DOI:10.1186/s12955-021-01703-1] [PMID] []
10. Steinberg JR LT, Adler NE, Gasse C, Agerbo E, Munk-Olsen T. Examining the Association of Antidepressant Prescriptions With First Abortion and First Childbirth. JAMA Psychiatry. 2018;75(8):828-34. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29847626/. [DOI:10.1001/jamapsychiatry.2018.0849] [PMID] []
11. Yanan L LY, Qingjie Z, Shiyi Z, editors. A Global Insight Into Legalized Abortion. Proceedings of the 2021 International Conference on Education, Language and Art (ICELA 2021); 2022: Atlantis Press SARL. DOI: 10.2991/assehr.k.220131.134. URL: https://www.atlantis-press.com/proceedings/icela-21/125969827
12. Sentilhes L MF, Brun S, Madar H, Merlot B, Goffinet F, et al. Risk factors for chronic post-traumatic stress disorder development one year after vaginal delivery: a prospective, observational study. Sci Rep. 2017;7(1):8724. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28821837/. [DOI:10.1038/s41598-017-09314-x] [PMID] []
13. Abo Shereda H RA, Shokr E. Effect of psychological intervention on post-traumatic stress symptoms and pregnancy outcomes among women with previous recurrent abortion.J Nurs Educ Pract. 2018;8(12):123. DOI:10.5430/jnep.v8n12p123. [DOI:10.5430/jnep.v8n12p123]
14. Wallin Lundell I SPI, Ekselius L, Georgsson S, Frans Ö, Helström L, et al. Neuroticism-related personality traits are associated with posttraumatic stress after abortion: findings from a Swedish multi-center cohort study. BMC Women's Health. 2017;17(1)96 DOI: 10.1186/s12905-017-0417-8./URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28969621/ [DOI:10.1186/s12905-017-0417-8] [PMID] []
15. Wortmann JH, Jordan AH, Weathers FW, Resick PA, Dondanville KA, Hall-Clark B, et al. Psychometric analysis of the PTSD Checklist-5 (PCL-5) among treatment-seeking military service members. Psychological assessment. 2016;28(11):1392.URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26751087/ [DOI:10.1037/pas0000260] [PMID]
16. Weathers FW, Litz BT, Keane TM, Palmieri PA, Marx BP, Schnurr PP. The ptsd checklist for dsm-5 (pcl-5). 2013.URL: https://www.ptsd.va.gov/professional/assessment/adult-sr/ptsd-checklist.asp
17. Sadeghi M TA, Goudarzi N, Rah Nejat A. Validity and reliability of persian version of "post-traumatic stress disorder scale" in war veterans.IJWPH. 2016;8(4):243-9. URL: http://ijwph.ir/article-1-596-en.html[Persian].
18. Varmaghani H FaA, Poursharifi H. Psychometric Properties of the Persian Version of the Posttraumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5). Applied Psychological Research Quarterly. 2018;9(3):131-42.DOI: 10.22059/JAPR.2018.69707 [Persian]
19. Goldberg D, Williams P. General health questionnaire (GHQ). Swindon, Wiltshire, UK: nferNelson. 2000.URL: https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=2840080
20. Goldberg D, Williams P. General health questionnaire. Granada Learning Group London; 1988. URL: https://www.researchgate.net/publication/20405859
21. Taghavi S. Validity and reliability of the general health questionnaire (ghq-28) in college students of shiraz university. J psychol. 2002;5(4):381-98.
22. Biggs MA RB, McCulloch CE, Foster DG. Does abortion increase women's risk for post-traumatic stress? Findings from a prospective longitudinal cohort study. BMJ open. 2016;6(2):e009698. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26832431/. [DOI:10.1136/bmjopen-2015-009698] [PMID] []
23. Alipanahpour S ZM, Ghodrati F, Akbarzadeh M. The Severity of Post-abortion Stress in Spontaneous, Induced and Forensic Medical Center Permitted Abortion in Shiraz, Iran, in 2018. Iran J Nurs Midwifery Res. 2020;25(1):84-90. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31956603/. [DOI:10.4103/ijnmr.IJNMR_36_19] [PMID] []
24. Modaress M MS, Rahimikian F, Afrasiabie S. An Epidemiologic Assessment of Post Traumatic Stress Disorder following Childbearing . Journal of Hayat 2011; 16 (3 and 4) :66-76, http://hayat.tums.ac.ir/article-1-80-fa.html[Persian] U.
25. Khan NT, Saadat M. Prevalence of Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD) in Women After Miscarriage in Quetta City. J Women Health Care Gynecol. 2024;3(5):1-9. DOI: 10.59657/2993-0871.brs.24.044 URL: https://www.researchgate.net/publication/381321623_
26. Bagherzadi A AR, Yavari S, Dadashi GogjeYaran M. Factors Affecting Post-traumatic Stress Disorder In Women With Miscarriage: A Systematic Review. IBJ. 2024;28(0):167.URL: http://ibj.pasteur.ac.ir/article-1-4590-en.html.
27. Daugirdaitė V vdAO, Purewal S. Posttraumatic stress and posttraumatic stress disorder after termination of pregnancy and reproductive loss: a systematic review. J Pregnancy. 2015;2015:646345. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25734016/. [DOI:10.1155/2015/646345] [PMID] []
28. Turton P HP, Evans C, Fainman D. Incidence, correlates and predictors of post-traumatic stress disorder in the pregnancy after stillbirth. Br J Psychiatry. 2001;178(6):556-60. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11388974/. [DOI:10.1192/bjp.178.6.556] [PMID]
29. Smorti M PL, Simoncini T, Mannella P, Bottone P, Pancetti F, et al. Pregnancy after miscarriage in primiparae and multiparae: implications for women's psychological well-being. J Reprod Infant Psychol. 2021;39(4):371-81. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32064903/. [DOI:10.1080/02646838.2020.1728524] [PMID]
30. Shakeel G NR, Bashir MS, Shafi I. Prevalence of stress among women after 1st trimester miscarriage. Rawal Med J. 2021;46(2):391-4. URL: https://www.rmj.org.pk/?mno=295230.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
Attribution-NoneCommercial CC BY-NC