Journal of Translational Medical Research

fa تجارب زیسته زنان بهبودیافته از اعتیاد در رابطه‌با موانع و مشوق‌های عود: یک مطالعه پدیدارشناسی تفسیری Lived experiences of women in recovery from addiction regarding barriers to and facilitators of relapse: An Interpretive Phenomenological Analysis (IPA) study روانشناسي باليني Clinical Psychology مقاله اصیل پژوهشی Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: عود به سوءمصرف مواد یکی از چالش‌های اصلی پس از ترک اعتیاد است و آمارها نشان‌دهنده افزایش گرایش زنان به این اختلال است. این مطالعه با هدف واکاوی تجربه زیسته زنان بهبودیافته از عود اعتیاد در شهرستان بردسکن انجام شد. روش تحقیق: این پژوهش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری (IPA) و بر پایه چارچوب Smith انجام شد. ۱۲ زن بهبودیافته باسابقه عود، از طریق نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و تا رسیدن به اشباع داده‌ها، با مصاحبه نیمه‌ساختاریافته عمیق مورد مصاحبه قرار گرفتند. هر مصاحبه، پیش از مقایسه میان موردی، به‌صورت ایدئوگرافیک - از طریق خوانش مکرر، یادداشت‌برداری اکتشافی و شکل‌گیری مضامین نوظهور - تحلیل شد و سپس مضامین تجربی گروهی از دل مقایسه میان موارد استخراج گردید. استحکام یافته‌ها بر پایه معیارهای چهارگانه Yardley (حساسیت به بافت؛ تعهد و دقت؛ شفافیت و انسجام؛ تأثیر و اهمیت) ارزیابی شد. یافته‌ها: تحلیل ۳۸۱ کد اولیه به استخراج ۱۷ مقوله و چهار مضمون تجربی گروهی انجامید: «در آستانه بازگشت: زیستن میان درد، فشار و وسوسه» که در آن درد جسمانی، هیجان‌های مهارنشده، فرسایش احساس ارزشمندی و فشار محیط پیرامون درهم‌تنیده و زمینه‌ساز بازگشت می‌شدند؛ «دیده‌شدن در جمع: یافتن پناهگاه در مسیر بازیابی» که نشان داد حضور همتایان و بازگشت پیوند با خانواده و زندگی، تکیه‌گاه رابطه‌ای ازدست‌رفته را بازمی‌سازد؛ «فراهم‌شدن امکان ماندن در مسیر بازیابی» که آشکار کرد چگونه تحول نقش همسر، بازشناسی خود، و پشتوانه‌های اقتصادی و نهادی، در کنار هم امکان تداوم پاکی را فراهم می‌آورند؛ و «ترس از دیده‌شدن: موانع نامرئی در مسیر کمک‌خواهی» که در آن انگ اجتماعی، کمتر به معنای نبود دسترسی و بیشتر به معنای ترسی هستی‌شناختی از افشاشدن عمل می‌کرد. نتیجه‌گیری: عود در زنان بهبودیافته، فرایندی چندبُعدی و رابطه‌محور است، نه پیامد ایستای عوامل خطر مستقل از یکدیگر؛ فرایندی که در طول زمان و در بستر رابطه زناشویی، پیوسته بازتعریف می‌شود. مشارکت در گروه‌های خودیار مانند انجمن معتادان گمنام و برخورداری از حمایت اجتماعی عاری از قضاوت، قوی‌ترین عوامل محافظت‌کننده شناسایی‌شده بودند؛ درست به این دلیل که این منابع، همان بازشناسی رابطه‌ای را باز می‌سازند که غیابش، زمینه‌ساز عود بود. مداخلات پیشگیرانه و آموزشی مبتنی بر این تجربه‌های زیسته - به‌ویژه مداخلاتی که حمایت همسر را متغیری پویا، نه ثابت، در نظر بگیرند - می‌توانند اثربخشی برنامه‌های توانمندسازی این قشر را به طور معناداری افزایش دهند.</div> <div id="gtx-trans" style="position: absolute; left: 139px; top: 145.375px; text-align: justify;"><div class="gtx-trans-icon"></div></div> <div style="text-align: justify;"><a name="_Hlk200355634">Background and Aims:</a> Relapse to substance use is a central challenge following withdrawal from addiction, and statistics indicate a rising trend of substance use disorders among women. This study aimed to explore the lived experience of relapse among women in recovery from substance use disorder in Bardaskan, Iran. Materials and Methods: This qualitative study employed Interpretative Phenomenological Analysis (IPA), following Smith's framework. Twelve women with a history of relapse were recruited through purposive sampling and interviewed using in-depth, semi-structured interviews until data saturation was reached. Each transcript was analyzed ideographically — through repeated reading, exploratory noting, and the development of emergent themes — before cross-case comparison generated the Group Experiential Themes reported below. Trustworthiness was appraised against Yardley's four criteria for qualitative research (sensitivity to context, commitment and rigor, transparency and coherence, and impact and importance). Results: Analysis of 381 initial codes yielded 17 categories and four Group Experiential Themes: (1) "On the verge of relapse: living amid pain, pressure, and temptation," in which bodily pain, unmanaged emotion, an eroded sense of self-worth, and pressure from the surrounding environment converged as inseparable pulls back toward use; (2) "Being seen in the group: finding refuge on the path to recovery," describing how peer fellowship and a restored connection with family and life offered a relational anchoring that had been stripped away; (3) "Making it possible to stay on the path to recovery," which traced how a changing spousal role, self-recognition, and economic and institutional supports together sustained continued abstinence; and (4) "Fear of being seen: the invisible barriers to help-seeking," in which stigma functioned less as a lack of access than as an ontological fear of exposure. Conclusion: Relapse among women in recovery is a multidimensional, relationally embedded process rather than a static outcome of independent risk factors; it is continually re-negotiated within the marital relationship over time. Participation in self-help groups such as Narcotics Anonymous and access to non-judgmental social support were the strongest protective factors identified, precisely because they restore the relational recognition whose absence underlay relapse. Preventive and educational interventions grounded in these lived experiences — particularly those that treat spousal support as a dynamic rather than a fixed variable — may meaningfully improve the effectiveness of empowerment programs for this population.</div> اختلال‌های مرتبط با مواد, عود, پژوهش کیفی, زنان, گروه‌های خودیار, حمایت اجتماعی, پدیدارشناسی تفسیری Substance-Related Disorders, Recurrence, Qualitative Research, Women, Self-Help Groups, Social Support, Interpretative Phenomenological Analysis 0 0 http://journal.bums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3869-1&slc_lang=fa&sid=1 Hossein Emamian حسین امامیان h.emamian@iau.ac.ir 8700319475328460053049 8700319475328460053049 No Department of Health Education and Health Promotion, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Zahra Jalili زهرا جلیلی jalili403@iau.ac.ir 8700319475328460053050 8700319475328460053050 Yes Department of Health Education and Health Promotion, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Reza Tavakoli رضا توکلی HSE91tavakoli@gmail.com 8700319475328460053051 8700319475328460053051 No Department of Health Education and Health Promotion, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Samaneh Zanjani سمانه زنجانی zanjani.samaneh@gmail.com 8700319475328460053052 8700319475328460053052 No Department of Health Education and Health Promotion, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Ehsan Mousafarakhani احسان موسی فرخانی farkhaniE@mums.ac.ir 8700319475328460053053 8700319475328460053053 No Department of Epidemiology and Biostatistics, School of Public Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran گروه اپیدمیولوژی و آمار زیستی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران